Aztec (AZTEC), Ethereum ağı üzerinde çalışan gizlilik odaklı bir Layer-2 zkRollup çözümüdür. Ethereum’un varsayılan olarak tüm işlem verilerini herkese açık şekilde tutan yapısının aksine Aztec, akıllı kontratlara gizlilik katmanı ekleyerek hem ölçeklenebilirlik hem de mahremiyet sunmayı hedefler. Proje, sıfır bilgi ispatları (zero-knowledge proofs) kullanarak işlemlerin doğruluğunu kanıtlarken işlem detaylarını gizli tutar.
Aztec’in rollup mimarisi, sektör standardı haline gelmiş PLONK ispat mekanizmasıyla güvence altına alınmıştır. Bu mekanizma, önde gelen zk ölçeklendirme projeleri tarafından da kullanılmakta olup hem güvenlik hem de verimlilik açısından güçlü bir kriptografik temel sunar.
Aztec, EVM uyumlu değildir. Bunun yerine Ethereum ekosistemini gizlilik korumalı yeni bir sanal makine mimarisiyle genişletir. Bu sayede geliştiricilere hem özel (private) hem de açık (public) yürütme ve durum (state) seçeneklerini bir arada sunan hibrit bir yapı sağlar.
İçerik
Aztec (AZTEC) Temel Yaklaşımı
Aztec’in en önemli özelliği, akıllı kontratların hem özel hem de açık bileşenler içerebilmesidir. Bu sayede geliştiriciler uygulamalarını tamamen şeffaf ya da tamamen gizli yapmak zorunda kalmaz; ihtiyaçlarına göre hibrit mimariler kurabilirler.
Özel Fonksiyonlar (Private Functions)
Özel fonksiyonlar kullanıcının cihazında çalıştırılır ve ispatlanır. İşlem mantığı ve veriler cihaz üzerinde kalır. Bu yürütme ortamı sayesinde işlem detayları üçüncü taraflarca görüntülenemez.
Açık Fonksiyonlar (Public Functions)
Açık fonksiyonlar Aztec Virtual Machine (AVM) üzerinde çalıştırılır. Şeffaflık gerektiren işlemler bu ortamda gerçekleştirilir. Bu yapı Ethereum’daki geleneksel akıllı kontrat mantığına benzer.
Özel Durum (Private State)
Özel veriler UTXO benzeri “note” adı verilen veri parçaları şeklinde saklanır. Bu notlar yalnızca sahibi tarafından çözülebilir. Harcanan veya geçersiz kılınan notlar için nullifier üretilir ve ayrı bir nullifier ağacında tutulur.
Açık Durum (Public State)
Açık durum, Ethereum’a benzer biçimde herkese açık bir veri ağacında tutulur. Uygulamanın şeffaflık gerektiren bileşenleri burada saklanır.
Bu çift yapı, Aztec’i yalnızca gizlilik odaklı bir çözüm olmaktan çıkarıp esnek bir akıllı kontrat altyapısına dönüştürür.
Mimari Yapı: PXE ve AVM
Aztec’in mimarisi iki ayrı yürütme ortamına dayanır:
Private Execution Environment (PXE)
PXE (Private Execution Environment), kullanıcı cihazında çalışan özel yürütme ortamıdır. Özel fonksiyonlar burada çalıştırılır ve sıfır bilgi ispatları burada üretilir.
PXE:
- Kullanıcı anahtarlarını tutar
- Notları yönetir
- İspat üretir
- Aztec.js (TypeScript kütüphanesi) ile birlikte çalışır
Bu ortam tamamen istemci taraflıdır ve gizliliğin korunmasını sağlar.
Aztec Virtual Machine (AVM)
AVM, açık fonksiyonların çalıştığı yürütme ortamıdır. Mantıksal olarak Ethereum Virtual Machine (EVM) ile benzer bir rol üstlenir. Açık işlemler burada işlenir ve rollup blokları oluşturulur.
İşlem akışı yönlüdür:
Bir işlem önce özel bağlamda başlar, ardından açık ortama geçer. Özel fonksiyonlar açık fonksiyonları tetikleyebilir; ancak açık fonksiyonlar özel fonksiyon çağrıramaz. Bu tasarım, gizlilik katmanının korunmasını sağlar.
PXE ile AVM tamamen ayrı ortamlardır ve doğrudan birbirleriyle iletişim kurmazlar.
L1 – L2 Mesajlaşma
Aztec, Ethereum ile hem açık hem de özel mesajlaşmayı destekler. L1 ve L2 arasında veri aktarımı yapılabilir. Rollup blokları ve durum geçişlerinin doğruluğuna dair ispatlar Ethereum ana ağına gönderilir ve burada doğrulanır. Bu sayede güvenlik Ethereum’dan miras alınır.
Noir Programlama Dili
Aztec üzerinde akıllı kontrat yazmak için Noir isimli sıfır bilgi odaklı bir alan-özel dil (DSL) kullanılır. Noir, hem zincir üstü hem de zincir dışı doğrulanabilir devreler yazılmasına imkân tanır.
Özel fonksiyonların performanslı yazılması kritik öneme sahiptir; çünkü klasik programlama sezgileri sıfır bilgi ispatı üretiminde her zaman geçerli değildir.
Aztec (AZTEC) Tokenomics
Aztec token ekonomisi incelendiğinde toplam arzın 10,35 milyar AZTEC olduğu görülmektedir. İlk aşamada dolaşıma girmesi beklenen miktar yaklaşık 2,87 milyar adettir.
Dağılım şu şekildedir:
- Yatırımcılar ve İlk Destekçiler — %27,25
- Çekirdek Ekip — %20,00
- Token Satışı — %14,56
- Vakıf — %11,79
- Ekosistem Hibeleri — %10,73
- Gelecek Teşvikleri — %4,38
- Ağ Ödülleri — %1,33
Bu dağılım, hem erken dönem yatırımcıları hem de ekosistem teşviklerini kapsayan dengeli bir yapı sunmaktadır.
Aztec (AZTEC) Yatırımcıları
Aztec bugüne kadar toplam 119,10 milyon dolar fon toplamıştır. Yatırımcı yapısı, kripto sektörünün önde gelen risk sermayesi fonlarını ve tanınmış bireysel yatırımcıları içermektedir.
Tier 1
- Andreessen Horowitz (a16z crypto) – Venture
- Paradigm – Venture
- ConsenSys – Corporation
- Coinbase Ventures – Venture
- HashKey Capital – Venture
- Stani Kulechov – Angel Investor
- Vitalik Buterin – Angel Investor
Tier 2
- Fenbushi Capital – Venture
- IOSG Ventures – Venture
- Variant – Venture
- Nascent – Venture
Tier 3
- SV Angel – Venture
- a_capital – Venture
- Alumni Ventures – Venture
- Ethereal Ventures – Venture
- Scalar Capital – Venture
- Libertus Capital – Venture
- imToken Ventures – Corporation
Tier 4
- DeFi Alliance – Venture
- Entrepreneur First – Venture
- King River Capital – Venture
- ZKV – Corporation
Tier 5
- Samos Investments – Venture
Other
- Anthony Sassano – Angel Investor
- DeFi Dad – Angel Investor
- Charlie Songhurst – Angel Investor
- Mariano Conti – Angel Investor
- Jeffrey Tarrant – Angel Investor
Bu yatırımcı profili, Aztec’in hem teknik hem de stratejik açıdan güçlü bir destek yapısına sahip olduğunu göstermektedir.
Aztec (AZTEC) Ekibi
Aztec’in kurucu ekibi, kriptografi ve sıfır bilgi ispatları alanında uzman isimlerden oluşmaktadır. Projenin vizyonu, gizlilik ve ölçeklenebilirliği bir araya getiren yeni nesil bir blokzincir altyapısı oluşturmaktır.
- Zachary Williamson – Co-Founder & CEO (Kurucu Ortak & İcra Kurulu Başkanı)
- Joe Andrews – Co-Founder & Head of Product (Kurucu Ortak & Ürün Başkanı)
