Blockchain teknolojisi şeffaflığıyla öne çıksa da, bu şeffaflık günümüz finansal ve kurumsal ihtiyaçları için ciddi bir sınırlama yaratıyor. İşlemlerin, bakiyelerin ve etkileşimlerin herkes tarafından görülebilmesi; DeFi, RWA ve kurumsal kullanım senaryolarında gizlilik gereksinimini karşılamıyor. Zama, bu temel probleme odaklanan ve blockchain gizliliğini yeniden tanımlayan öncü projelerden biri olarak öne çıkıyor.
Zama, Tam Homomorfik Şifreleme (FHE) teknolojisini blockchain dünyasına entegre ederek, verilerin işlem sırasında dahi şifreli kalmasını mümkün kılıyor. Böylece hem gizlilik hem de kamuya açık doğrulanabilirlik aynı anda sağlanabiliyor.
İçerik
Zama Ne Sunuyor?
Zama, klasik anlamda yeni bir Layer-1 veya Layer-2 blockchain değildir. Aksine, mevcut public blockchain’lerin üzerine entegre edilebilen zincirler arası gizlilik katmanı olarak konumlanır. Bu yaklaşım sayesinde geliştiriciler, mevcut altyapıdan kopmadan gizli akıllı sözleşmeler ve dApp’ler oluşturabilir.
Zama’nın sunduğu temel avantajlar şunlardır:
- Uçtan uca şifreleme: İşlem girdileri, çıktıları ve sözleşme durumu gizli kalır
- Programlanabilir gizlilik: Hangi verinin kim tarafından çözülebileceği sözleşme seviyesinde belirlenir
- Composability: Gizli sözleşmeler, standart akıllı sözleşmelerle birlikte çalışabilir
- Düşük maliyetli ölçeklenme: Hesaplamalar coprocessor’lara taşınarak gas yükü azaltılır
Bu yapı, Zama’yı DeFi, kimlik, RWA ve kurumsal blockchain çözümleri için güçlü bir altyapı haline getirir.
Zama Nasıl Çalışır? Teknik Mimariye Genel Bakış
Zama’nın teknik altyapısı, FHE tabanlı hesaplamalar ile zincir üzeri doğrulama mekanizmalarını birleştirir. Sistem, veriyi asla açık hale getirmeden işlem yapılmasına olanak tanır.
Temel Bileşenler
- FHEVM: Solidity geliştiricileri için gizli akıllı sözleşme yazımını mümkün kılan kütüphane
- Coprocessor’lar: FHE hesaplamalarını zincir dışı ama doğrulanabilir şekilde yürüten yapı
- Gateway (Arbitrum Rollup): Deşifre ve doğrulama süreçlerini yöneten katman
- ACL (Access Control Layer): Veri çözme yetkilerini kontrol eder
- KMS (Key Management System): MPC tabanlı anahtar yönetimi
Bu mimari sayesinde Zama, hem merkeziyetsizliği hem de gizliliği aynı anda sunar.
Zama’nın Öne Çıkan Özellikleri
Zama’yı benzer gizlilik projelerinden ayıran bazı kritik noktalar bulunur:
- Her zaman şifreli veri: Veri, işlem öncesinde, sırasında ve sonrasında gizlidir
- Kamuya açık doğrulanabilirlik: FHE işlemleri herkes tarafından yeniden hesaplanabilir
- Uyumluluk odaklı tasarım: KYC/AML gibi regülasyonlar sözleşme içine gömülebilir
- Geliştirici dostu: Mevcut Solidity kodları minimal değişiklikle uyarlanabilir
Bu özellikler, Zama’yı yalnızca bireysel kullanıcılar için değil, kurumsal aktörler için de cazip kılar.
Zama Ürün Ekosistemi
Zama, açık kaynak odaklı bir geliştirme modeli benimser. Ürünlerin büyük kısmı ücretsiz olarak sunulurken, kurumsal kullanım için ticari lisanslama seçenekleri bulunur.
Başlıca Ürünler
- TFHE-rs & FHEVM: Blockchain ve smart contract geliştirme araçları
- Concrete ML: AI ve gizli veri işleme çözümleri
- Hosted Services: Decryption oracle ve relayer servisleri
- Zama Standard Library: Gizli token, RWA, NFT ve DAO modülleri
Bugün itibarıyla 5.000’den fazla geliştirici Zama araçlarını kullanıyor ve proje, FHE alanında küresel ölçekte lider konumda bulunuyor.
Zama Hangi Alanlarda Kullanılabilir?
Projenin sunduğu gizli akıllı sözleşme altyapısı, birçok sektörde yeni kullanım alanları yaratıyor.
Finans ve DeFi
- Gizli stablecoin transferleri
- Front-running’e dayanıklı DeFi protokolleri
- Şifreli kredi skorlama ve lending sistemleri
Token ve DAO Yapıları
- Kapalı teklifli (sealed-bid) açık artırmalar
- Gizli airdrop ve vesting mekanizmaları
- Manipülasyona kapalı DAO oylamaları
Kimlik ve Kurumsal Kullanım
- Şifreli dijital kimlik çözümleri
- On-chain şirket finansalları
- Regülasyon uyumlu RWA tokenizasyonu
Zama Performansı ve Ölçeklenme Yol Haritası
Zama, FHE hesaplamalarının tarihsel olarak “yavaş” olduğu algısını kırmayı hedefliyor.
- Mevcut durumda: ~20 TPS
- 2026 hedefi: 500–1.000 TPS (GPU optimizasyonu)
- Uzun vadede: ASIC destekli 10.000+ TPS
Paralel hesaplama ve donanım optimizasyonları sayesinde Zama’nın performansı zamanla ciddi şekilde artması bekleniyor.
Zama Tokenomics
Token, protokolün ekonomik omurgasını oluşturur.
Kullanım Alanları:
- İşlem ve deşifre ücretleri
- Staking ve ağ güvenliği
- Yönetişim (governance)
Zama, burn & mint modelini benimser: Kullanım ücretleri yakılırken, operatörlere yeni token basımı yapılır. Bu yapı, uzun vadeli dengeyi hedefler.
Zama Yatırımcıları
Proje, bugüne kadar 130 milyon doların üzerinde yatırım alarak yaklaşık 1 milyar dolar değerleme seviyesine ulaşmıştır. Destekçiler arasında Pantera Capital, Multicoin Capital ve sektörün önde gelen kurucu isimleri yer alır.
Bu yatırımcı profili, Zama’nın yalnızca teknik değil, stratejik olarak da uzun vadeli bir proje olduğunu gösteriyor.
Zama Ekibi
Zama’nın arkasında, kriptografi alanında dünya çapında referans kabul edilen güçlü bir araştırma kadrosu bulunuyor.
- Dr. Rand Hindi – CEO
- Dr. Pascal Paillier – CTO
- Prof. Nigel Smart – Chief Academic Officer
- Dr. Marc Joye – Chief Scientist
